इंजिनमध्ये कार्बन का साचतो?
प्रत्येक इंजिनमध्ये थोडं न जळलेलं इंधन आणि ऑइल मागे राहतं. हजारो किलोमीटरनंतर ते इनटेक व्हॉल्व्ह, इंजेक्टरची टोकं, पिस्टनचा वरचा भाग आणि कम्बशन चेंबरच्या भिंतींवर कडक, काळ्या कार्बनच्या रूपात भाजून बसतं. डिझेलमध्ये EGR सिस्टिम काजळीयुक्त एक्झॉस्टचा काही भाग पुन्हा इनटेकमध्ये पाठवते, त्यामुळे EGR व्हॉल्व्ह आणि इनटेक मॅनिफोल्डवरही कार्बनचा थर बसतो.
पुण्यातलं ड्रायव्हिंग हे आणखी वाढवतं. पेठांमधलं थांबत-थांबत चालणारं ट्रॅफिक, छोट्या फेऱ्या आणि लांब आयडलिंग यांमुळे इंजिन क्वचितच बराच वेळ गरम आणि स्थिर चालतं, आणि नेमकं तेव्हाच कार्बन आपोआप जळून जातो. दर आठवड्याला एक्सप्रेसवेवर जाणाऱ्या गाडीत सहसा कार्बन हळू साचतो; फक्त ४ किमीची शाळेची फेरी करणाऱ्या गाडीत लवकर.
कार्बन साचलेल्या इंजिनची लक्षणं कोणती?
- रफ किंवा थरथरणारा आयडल, विशेषतः सिग्नलला थांबल्यावर
- ॲक्सिलरेटर दाबल्यावर सुस्त पिकअप, किंवा मधेच दम नसल्यासारखं वाटणं
- डिझेलमधून काळा धूर, किंवा गाडी सुरू करताना धूर
- टर्बो-पेट्रोलमध्ये अडखळणं किंवा मिसफायर, कधी चेक-इंजिन लाइटसह
- लोड असताना नॉकिंग किंवा पिंगिंग
- दुसरं काही कारण नसताना मायलेज हळूहळू कमी होणं
यापैकी कोणतंही लक्षण कार्बनच कारण आहे, हे सिद्ध करत नाही. चोक झालेला एअर फिल्टर, झिजलेला स्पार्क प्लग, खराब होत चाललेला इंजेक्टर किंवा सेन्सर, किंवा ऑइल गळणारा टर्बो, यांची लक्षणंही अगदी अशीच दिसू शकतात. म्हणूनच आम्ही आधी तपासतो.
पेट्रोल vs डिझेल: कार्बन कुठे साचतो?
| इंजिन प्रकार | कार्बन कुठे साचतो | साधारण लक्षणं | सहसा काय उपयोगी |
|---|---|---|---|
| पेट्रोल, पोर्ट इंजेक्शन (बहुतेक नॉन-टर्बो पेट्रोल) | कम्बशन चेंबर, इंजेक्टरची टोकं, थ्रॉटल बॉडी | रफ आयडल, पिंगिंग | फ्युएल किंवा इनटेकमधून केमिकल क्लीनिंग |
| पेट्रोल, डायरेक्ट इंजेक्शन (GDi, TSI, TGDi बॅज) | इनटेक व्हॉल्व्हची मागची बाजू, कम्बशन चेंबर | अडखळणं, मिसफायर, चेक-इंजिन लाइट | हलक्या कार्बनसाठी इनटेक क्लीनिंग; जास्त असल्यास मॅनिफोल्ड काढून क्लीनिंग |
| डिझेल (कॉमन-रेल, EGR; बहुतेक BS6 गाड्यांत DPF) | EGR व्हॉल्व्ह, इनटेक मॅनिफोल्ड, इंजेक्टर, चेंबर | काळा धूर, सुस्त पिकअप, रफ आयडल | इनटेक व EGR बाजूचं क्लीनिंग; DPF चं वेगळं रिजनरेशन |
डायरेक्ट-इंजेक्शन पेट्रोल इंजिनची गोष्ट वेगळी आहे. इंधन थेट सिलिंडरमध्ये फवारलं जातं, त्यामुळे इनटेक व्हॉल्व्ह कधी धुतले जात नाहीत, आणि इंजिन ऑइलचे अंश त्यांच्यावर भाजून बसतात. Consumer Reports नुसार अशा इंजिनमध्ये व्हॉल्व्हवर जास्त कार्बन असेल, तर इनटेक मॅनिफोल्ड काढून व्हॉल्व्ह ब्लास्टिंगने साफ करावे लागू शकतात. ते मेकॅनिकचं काम आहे.
हायड्रोजन vs केमिकल डीकार्बनायझेशन: फरक काय?
| वैशिष्ट्य | हायड्रोजन (ऑक्सि-हायड्रोजन) क्लीनिंग | केमिकल क्लीनिंग |
|---|---|---|
| कसं काम करतं | मशीन इलेक्ट्रोलिसिसने पाण्यापासून गॅस तयार करतं आणि इंजिन आयडलवर असताना तो एअर इनटेकमध्ये सोडतं | सॉल्व्हंट-आधारित क्लीनर फ्युएल सिस्टिममधून किंवा इनटेकमधून जाऊन कार्बन विरघळवतात |
| इंजिन उघडणे | नाही | बहुतेक कामांत नाही |
| साधारण सायकल | एका तासापेक्षा कमी; २०१६ मध्ये पुण्यात एसटी (MSRTC) बसवर चाचणी झालेल्या एका भारतीय प्रणालीचं सायकल ४० मिनिटांचं होतं | साधारण एक तास, पद्धतीनुसार |
| कशासाठी | कम्बशन चेंबर आणि व्हॉल्व्हवरचा कार्बन | इंजेक्टर, थ्रॉटल बॉडी, इनटेक, EGR आणि चेंबर |
| पुरावे | मुख्यतः उपकरण कंपन्या आणि फ्लीट चाचण्या; २०२४ च्या एका छोट्या SAE अभ्यासात इंजिनचा आवाज व कंपन थोडे कमी झाल्याचं मोजलं गेलं | फ्युएल-सिस्टिम क्लीनरचा इंजेक्टरवर दीर्घ अनुभव; इनटेक क्लीनिंगने किती निघतं ते कार्बनच्या थरावर अवलंबून |
दोन्ही पद्धतींचं आपापलं स्थान आहे, आणि अनेक वर्कशॉप दोन्ही एकत्र वापरतात. लक्षणं ऐकून आणि गाडी पाहून, काम सुरू करण्याआधीच आम्ही कोणती पद्धत आणि का, ते सांगतो.
BS6 डिझेल मालकांनी DPF बद्दल काय जाणून घ्यावं?
एप्रिल २०२० पासून विकल्या जाणाऱ्या BS6 डिझेल गाड्यांमध्ये सहसा डिझेल पार्टिक्युलेट फिल्टर (DPF) असतो. तो काजळी अडवतो आणि रिजनरेशनमध्ये ती जाळून टाकतो; त्यासाठी काही वेळ सलग वेगात गाडी चालावी लागते. उदाहरणार्थ, ब्रिटनची AA संस्था एक रिजनरेशन पूर्ण होण्यासाठी सुमारे १० मिनिटे ताशी ४० मैलांहून (सुमारे ६५ किमी) जास्त वेगाने चालवण्याचा सल्ला देते. शहरातल्या रेंगाळत्या ट्रॅफिकमध्ये हे क्वचितच जमतं. डीकार्बनायझेशनने DPF साफ होत नाही. इंजिनमधून सुटलेला कार्बन एक्झॉस्टमधून बाहेर पडतो, आणि तिथे फिल्टर ती काजळी अडवतो. म्हणून:
- DPF ची वॉर्निंग आधीच आली असेल, तर आधी त्याची तपासणी करून घ्या.
- डीकार्बनंतर गाडीला हायवेवर एक स्थिर फेरी द्या, म्हणजे फिल्टर रिजनरेट होईल.
डीकार्बनायझेशनने काय ठीक होत नाही?
झिजलेल्या पिस्टन रिंग, ऑइल गळणारा टर्बो, निकामी इंजेक्टर, खराब सेन्सर किंवा ब्लॉक झालेला DPF, हे यातून ठीक होत नाहीत. खूप किलोमीटर चाललेल्या इंजिनमध्ये कार्बनखाली लपलेली झीजही यामुळे समोर येऊ शकते. तुमची लक्षणं दुसऱ्याच कारणाकडे बोट दाखवत असतील, तर गरज नसलेलं क्लीनिंग विकण्याऐवजी आम्ही तसं स्पष्ट सांगू, आणि मेकॅनिककडे जायचा सल्ला देऊ.
बुकिंगसाठी तयार?
गाडीचं मॉडेल, पेट्रोल की डिझेल, किती किलोमीटर चालली आहे, आणि काय जाणवतंय, एवढं WhatsApp करा. डीकार्बनायझेशनची खरंच गरज आहे का, आणि कोणती पद्धत योग्य, ते सांगून आम्ही कोट पाठवू.
